Quẻ 14 — Hỏa Thiên Đại Hữu (火天大有): Giàu Có Lớn, Nhưng Đừng Ỷ Vào Đó

9/4/2023 12:00:00 AM | 217

Quẻ 14 — Hỏa Thiên Đại Hữu (火天大有): Giàu Có Lớn, Nhưng Đừng Ỷ Vào Đó

Quẻ thứ mười bốn trong 64 quẻ Chu Dịch — đảo cấu trúc quẻ Đồng Nhân vừa đọc: Ly lên trên, Càn xuống dưới. Một sự hòa hợp đủ rộng, đủ chân thành (Đồng Nhân) tự nhiên sẽ kéo theo của cải, con người, cơ hội quy tụ về — đó là mạch nối đến Đại Hữu, quẻ của sự sở hữu lớn.

Thoán Từ

大有：元亨。 (Đại Hữu: Nguyên hanh.) "Đại Hữu: rất hanh thông."

Thoán từ ngắn gọn khác thường — chỉ hai chữ "Nguyên hanh" — nhưng Thoán truyện giải thích đây là một trong số rất ít quẻ đạt đến mức "đại hanh" (大亨, hanh thông ở mức lớn), sánh cùng chính quẻ Càn. Sự giàu có, thịnh vượng của quẻ này không phải nhỏ lẻ, mà ở tầm mức lớn.

Đại Tượng

火在天上，大有；君子以遏惡揚善，順天休命。 (Hỏa tại thiên thượng, Đại Hữu; quân tử dĩ át ác dương thiện, thuận thiên hưu mệnh.) "Lửa ở trên trời [ánh sáng chiếu khắp bốn phương, không sót một nơi nào] — đó là quẻ Đại Hữu; người quân tử noi theo đó mà ngăn chặn điều ác, biểu dương điều thiện, thuận theo mệnh tốt lành của trời."

Giàu có, sở hữu lớn đi liền với một trách nhiệm lớn: ánh sáng càng chiếu rộng, càng phải soi tỏ được cả thiện lẫn ác để mà "át" (ngăn chặn) cái xấu, "dương" (nêu cao) cái tốt — của cải và ảnh hưởng lớn, nếu không đi kèm trách nhiệm đạo đức tương xứng, tự nó không phải là điều đáng mừng trọn vẹn.

Ba Hào Về Cách Mang Sự Giàu Có

Cửu Tam: 公用亨于天子，小人弗克 (Công dụng hưởng vu thiên tử, tiểu nhân phất khắc) — "Bậc công hầu [khi giàu có, thành đạt] biết đem cống hiến, phụng sự cho thiên tử [lợi ích chung]; kẻ tiểu nhân thì không kham nổi việc ấy." Của cải lớn, trong tay người có bản lĩnh và đức độ, trở thành phương tiện phụng sự; trong tay kẻ tầm thường, dễ chỉ dừng lại ở việc hưởng thụ riêng.

Cửu Tứ: 匪其彭，无咎 (Phỉ kỳ bành, vô cữu) — "Không phô trương, không ỷ vào sự đầy đủ, thịnh vượng của mình — không lỗi." Giữa lúc giàu có nhất, thái độ đúng đắn là khiêm nhường, không phô diễn.

Thượng Cửu: 自天祐之，吉，无不利 (Tự thiên hựu chi, cát, vô bất lợi) — "Từ trời giúp đỡ cho, tốt, không gì là không lợi." Đây là hào cuối cùng, cũng là hào được bình giải kỹ nhất trong toàn bộ Hệ Từ Thượng truyện:

祐者，助也。天之所助者，順也；人之所助者，信也。履信思乎順，又以尚賢也，是以「自天祐之，吉无不利」也。 (Hựu giả, trợ dã. Thiên chi sở trợ giả, thuận dã; nhân chi sở trợ giả, tín dã. Lý tín tư hồ thuận, hựu dĩ thượng hiền dã, thị dĩ "tự thiên hựu chi, cát vô bất lợi" dã.) "Hựu nghĩa là giúp đỡ. Điều trời giúp đỡ, là sự thuận theo lẽ phải; điều người giúp đỡ, là lòng thành tín. [Người này] giữ vững thành tín, luôn nghĩ đến việc thuận theo lẽ phải, lại còn biết trọng người hiền tài — vì vậy mới được 'từ trời giúp đỡ cho, tốt, không gì là không lợi'."

Đây gần như là lời giải mã trực tiếp cho một trong những câu được trích dẫn nhiều nhất của Kinh Dịch: "trời giúp" không phải một sự may mắn ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của ba điều rất cụ thể — thuận theo lẽ phải, giữ lòng thành tín, và biết trọng dụng người hiền tài.

Luận Giải

Đại Hữu là một trong những quẻ hiếm hoi nói thẳng về sự giàu có, thịnh vượng ở quy mô lớn — nhưng điều đáng chú ý là cả quẻ gần như không dành một chữ nào để bàn về cách tạo ra của cải ấy; toàn bộ tâm điểm dồn vào cách mang nó. Mang sự giàu có bằng tinh thần phụng sự thay vì chỉ hưởng thụ riêng (Cửu Tam); mang nó với sự khiêm nhường, không phô trương (Cửu Tứ); và giữ được nó lâu dài bằng sự thuận đạo lý, thành tín, trọng hiền tài (Thượng Cửu). "Trời giúp" — hình ảnh vốn dễ khiến người ta nghĩ đến vận may — hóa ra, theo chính lời giải của Hệ Từ, lại là thứ hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của phẩm hạnh con người. Đây có lẽ là bài học đáng giá nhất cho bất kỳ ai đang ở đỉnh cao của cải hay thành công: giữ được sự thịnh vượng ấy lâu dài hay không, phụ thuộc vào cách hành xử với nó nhiều hơn là bản thân sự thịnh vượng đó.

Tài Liệu Tham Khảo